Werkhuis Maastricht


Voorjaarsnieuws uit het Werkhuis!

Na een korte winterstilte, kunt u vanaf nu weer maandelijks onze nieuwsbrief verwachten.

Er gebeurde natuurlijk weer van alles in huis en er zijn weer volop plannen voor dit jaar!

Nieuws

Het eerste goede nieuws: het Werkhuis blijft ook de komende drie jaar hier in de Theresiaschool!
Ander goed nieuws is dat de hoofdingang van het Werkhuis, aan de President Rooseveltlaan 213, met het openen van de Groene Loper door koning Willem Alexander op 29 maart, weer open zal zijn!
Op 9 maart doet het Werkhuis weer mee met Nederland Doet en zal samen met 50 scholieren van het United World College een grote voorjaarsschoonmaak houden in en rond ons huis. We zien ernaar uit!

Op zaterdag 31 maart hebben wij in verband met de opening Groene Loper een Open Dag!

Van 11.00 tot 17.00 uur staan onze deuren open en kunt u kennis maken met onze mensen, onze werkplaatsen en activiteiten. Meedoen zal zeker een optie zijn. Meer over deze Open Dag in onze volgende nieuwsbrief óf check onze website: www.werkhuismaastricht.nl

En verder…wist u dat elke laatste zaterdag van de maand van 14.00 tot 17.00 uur hier in het Werkhuis een Repair Café wordt gehouden? Waar u, (tegen vrijwillige bijdrage) uw apparaten kunt laten repareren? Zie Facebook/ Repair Café Maastricht.

En er elke tweede woensdag van de maand van 15.00 tot 17.00 uur, een kinderkleding ruilmiddag is? Zie Facebook/Krijg De kleertjes Maastricht.

Voor ons complete aanbod aan activiteiten zie de website.

Let op: op maandagmiddag van 14.00 tot 16.00 uur is er nog plek voor mensen die graag steen bewerken!

Mail Divider

Uitgelicht


Rob Lejeune schrijft regelmatig stukjes voor de column "uitgelicht", waarin telkens één persoon in de spotlight wordt geplaatst.

Deze keer heeft hij Fatima Zouhaïs geinterviewd. Lees het artikel hieronder

Mail Divider

Ingelicht

Een korte terugblik op "Be Real," het vervolg van onze huis-chroniquer Rob Lejeune. Lees zijn verhaal

Mail Divider

Cultuur & Geschiedenis

Ger Mennens schrijft met regelmaat een artikel over kunst en cultuur uit de buurt of van ver weg en over de geschiedenis erachter.

Deze keer, het tweede deel van de geschiedenis van de keramiek kunst. Lees het artikel hier.

Mail Divider

Hoe maken ze het?

Ger Mennens volgt met regelmaat de projecten waar onze bezoekers en vrijwilligers mee bezig zijn. Wat zijn ze aan het maken en hoe wordt het precies gemaakt? Van het maakproces van ambachten en kunsten wordt van het begin tot het einde verslag gedaan.

Deze keer, een kijkje in het atelier waar gevilt wordt. Lees het artikel hier.

Mail Divider

Uitgelicht

Elke donderdagmorgen staat Fatima achter de bar en zorgt voor koffie en thee en houdt het reilen en zeilen in de gaten, zodat het schoon blijft in de ontmoetingsruimte. Fatima is een behulpzame, vriendelijke vrouw met wie het goed praten is over leven in 2018 en in haar geval als moslima in Nederland.

Fatima is een gescheiden vrouw; alleenstaande moeder met 3 jonge kinderen, woonachtig in Maastricht. Elke donderdag doet ze met veel plezier vrijwilligerswerk in het Werkhuis. Fatima is geboren in Marokko. Op haar vijftiende kwam ze met haar ouderlijk gezin naar Nederland.

Ze gingen in Heerlen in de wijk Zeswegen wonen. Er waren daar geen bergen zoals in Marokko en ze zag voor het eerst sneeuw.

Twee broers bleven in Marokko om te studeren. Een broer is nu advokaat in Frankrijk en de ander is ambtenaar bij de gemeente Antwerpen.

In Marokko was ze actief in de peuterspeelzaal, de bassisschool en de middelbare school en kreeg ze koraanles. Vanaf haar achttiende draagt ze een hoofddoekje, uit eigen keuze, ter bescherming: "Ik ben een mens, meer dan een lichaam." Verder is ze een praktiserend moslima, die vijf keer per dag probeert te bidden en elk jaar de ramadam in ere houdt. Haar kinderen laat ze vrij in hun godsdienstbeleving.

In Marokko sprak ze Berbers. Tijdens de huishoudschooljaren in Brunssum leerde ze Nederlands. Na haar schooltijd had Fatima verschillende baantjes, zoals kamermeisje in een hotel en deed ze fabriekswerk. In haar vijfde jaar in Nederland verhuisde ze met ouders en broers naar Kerkrade; waar ze ook trouwde.

Na twaalf jaar volgde de scheiding en verhuisde ze met haar twee zonen en dochter naar Maastricht, waar ze een eensgezinswoning betrok. Ze praat met haar kinderen veel over de Islam, die voor haar voor vrede staat. Alhoewel de kinderen puberen en veel online bezig zijn, is de avondmaaltijd een moment om in harmonie bij te praten.

Het draait bij Fatima in het leven om respect. Discriminatie in Nederland irriteert haar, maar ze zegt dat dat bij de mens hoort. In Marokko is er ook discriminatie. De eerste twee jaren in Nederland waren moeilijk, ze moest veel huilen. Nu is ze gelukkig. Het enige minpunt is een zieke zoon die veel aandacht vraagt.

Fatima is een actief mens. Ze fietst veel, naar familie en kennissen. Ze vindt Nederlanders afstandelijker dan Marokkanen. "In Marokko zijn mensen socialer en ondernemen meer samen."

Ze komt graag in het Werkhuis waar ze Esther en haar team heel vriendelijk vindt. En dat vinden de bezoekers ook van Fatima. Ze is een goed voorbeeld van een functionerende multiculturele samenleving, van een inclusieve maatschappij waarin iedereen kan zijn wie hij is. In het geval van Fatima, een gescheiden, praktiserende moslima, die in de Nederlandse samenleving haar religie kan beleven, met veel respect voor andersdenkenden.

Fatima is een sterke persoonlijkheid, die alleen drie kinderen opvoedt en goede uitgesproken meningen heeft over het leven in onze tijd.

Op haar eigen wijze is Fatima een Nederlandse burger onder andere Nederlandse burgers.

Ingelicht

“BE THE BEST YOU ARE” (19 januari 2018.)

Iedere zondagochtend kijk ik naar The Adrew Marr Show op BBC television. Zondagochtend 14 januari was mijn favoriete supertrio te gast. Steven Spielberg, Tom Hanks en Meryll Streep. Na een promotiegesprekje over hun nieuwe film (The Press) kwam het gesprek op Oprah Winfrey en haar eventuele kandidatuurschap voor het Amerikaanse presidentschap. “Wonderboy” Spielberg vond het een goed idee: “President Oprah Winfrey, iemand die al 35 jaar bezig is met bruggenbouwen, elke dag bezig is met een positieve bijdrage aan het leven, aan de samenleving, is een goede presidentskandidaat”

Het Mantra van Oprah Winfrey is: “ Be the best you are;” durf wat je kunt.

Op zaterdag 13 januari was er in het Werkhuis een vervolg op het “Be Real” -festival dat in het voorjaar van 2017 plaatsvond. De initiatiefnemer van het festival wilde niet dat de naam “Be Real” gebruikt zou worden. Daarom stel ik voor: “Happening: Be the best you are.”

Zaterdag 13 januari was in het Werkhuis een groot gedeelte van de bezoekers van het” Be Real” festival aanwezig. Na een inleiding van Mart Corsius en een korte demonstratie van klankartieste Pia kon ieder zijn eigen traject volgen.

Rond 6 uur was het bijna een voortzetting van de gezellige nieuwjaarsborrel, eerder in hetzelfde Werkhuis. Naast de activiteiten en presentaties ontstonden er met name in de huiskamer verschillende groepjes die geanimeerde gesprekken voerden.

“Be Real” is voor mij “Be the best you are.” Het goede aan de Happening was dat er een kleurrijke verzameling mensen – individuen - aanwezig was. Het zijn van die momenten dat je denkbeeldig voor de spiegel staat en je de vraag stelt: “wie ben ik, wat wil ik.” Ik denk aan bezieling, verwondering, waarachtigheid. In mijn geval waren: “Be Real” en de  afterparty momenten van bezinning  en herbronnen; evenementen voor bruggenbouwers, voor samenwerkers, voor beeldend scheppers en makers.

Rob Lejeune.Mail Divider

Weetjes over Keramiek (2)

Er is veel te doen over het Maastrichtse keramiek. Zo verscheen er recentelijk een boekwerk “Maastricht Keramiekstad”en wijdt Centre Ceramique een tentoonstelling aan het Maastrichtse aardewerk. Mooi in dit verband is ook de nieuwe inrichting van de Sphinx-passage. Deze is gelegen binnen het industrieel monument, het Eiffelgebouw, rechts van de Penitentenpoort, aan de Boschstraat. De Spinxpassage is een 120 meter lange passage met een wand die is opgebouwd uit 30.000 tegels waarop de geschiedenis van de Keramiek fabriek de Spinx en Petrus Regout is afgebeeld. Deze was op deze locatie van 1836 tot 2006 hier gevestigd. Ook is er keramiek tentoongesteld in vitrines. Wat betekende Petrus Regout en zijn keramiek voor onze stad?

Nederlands eerste grote industrieel, Petrus Regout werd geboren in 1801, in een gezin, waar de vader eigenaar was van een winkel en groothandel in Engels aardewerk en frans kristal. Na de dood van zijn vader ging Petrus van school om full-time mee te helpen in de zaak, waar hij – als 18-jarige – al verantwoordelijk was voor de import en handel. 7 jaar later trouwde Regout met Aldegonda Hoeberechst, met wie hij 10 kinderen kreeg. Het echtpaar verhuisde naar de Boschstraat, ter hoogte van het Bassin. Hier had Regout een glasslijperij.

Door de Belgische opstand in 1830 gingen de zaken echter niet meer goed omdat, door het afsluiten van de vestingstad, Regouts bedrijf af gesneden raakte van de leveranciers en afnemers. Toch werd een faissement voorkomen omdat een paar jaar later de stadsgrenzen weer open gingen en de uitvoer van goederen weer toenam. In deze dagen besloot Regout zijn eigen fabrieken op te richten. Hij kocht daarvoor een stoommachine en trok Belgische arbeiders aan, die daarvoor werkten bij de concurrenten. Van zijn fabrieken was de aardewerk fabriek het meest succesvol.

Regout had zijn fabriek ondergebracht in een voormalig klooster van de orde der Penitenten, aan de Boschstraat. De naam van de poort van het industriecomplex herinnert hier aan, de Penitenten poort. Achter deze poort, een hele wirwar van fabriekjes, een heel industrieel imperium. Rokende schoorstenen bepaalden het gezicht van de Boschstraat.

Eind 19e eeuw kreeg zijn aardewerkfabriek de naam Sphinx. Regout bouwde hiermee een enorm vermogen op. Zo kon hij o.a. het buitengoed Vaeshartelt kopen. Ondanks dat, haalde de lokale elite, de aristocratie, haar neus op voor de rijke burgerlijke self-made man; koopman en fabrikant. Dit terwijl het eigenlijk met name aan Regout te danken was dat Maastricht, als oude verarmde vestingstad, een nieuwe toekomst had gekregen door de industrialisatie.

De Potten-koning en zijn Pottemennekes

De oprichting van de aardewerk fabriek van Regout betekende een keerpunt in de geschiedenis van Maastricht. Naast de fabrieksarbeiders uit België, trokken ook veel mensen vanaf het omringende platteland naar de stad om in de fabrieken te werken. Maastricht werd de eerste grote industriestad van Nederland. Regout’s aardewerk fabriek inspireerde ook anderen om bedrijven op te richten om keramiekproducten te vervaardigen. Zo werd bijvoorbeeld in Wyck de Society Ceramique op gericht. Deze zou later met de Sphinx fuseren. Ook richtten sommige familieleden van Regout nieuwe fabrieken op, zoals de Mosa en de Rema. Omdat er in de Maastricht zoveel aardewerk fabrieken werden opgericht, noemt men de stad “Keramiekstad.”

De fabriek van Regout bracht veel werkgelegenheid. Vooral vrouwen werden aangenomen omdat sorteren en inpakken werd gezien als typisch vrouwenwerk, net zoals het beschilderen van aardewerk. Later werden, voor het zwaardere werk, ook mannen aangenomen. Kinderen werkten er ook. Regout zag zich als de grote werkgever, vader en als een soort beschermer. Hij werd de Pottenkoning genoemd en zijn arbeiders “pottemennekes.”

Arbeid in de Keramiekfabriek

Om de fabrikanten van de aardewerkfabrieken op te vangen liet Regout speciaal arbeidershuisjes bouwen. De woningen waren echter niet berekend op de grote hoeveelheid van arbeiders, die kwamen werken in de fabriek. Buurten raakten verpauperd en er ontstonden epidemieën. Gezinnen met hun veel kinderen moesten wonen op kleine oppervlakten. Naast ziekten, veroorzaakt door de slechte hygiëne in de arbeiders-sloppenwijk waren er ook nog veel arbeid-gerelateerde ziekten. Van al deze ellende werd Regout als oorzaak gezien.

Zeker omdat Maastricht de eerste industriestad was van het land viel de fabriek van Regout het meest op als het om de ellende ging. Hoewel op het platteland in die tijd ook wel sprake was van lange werkdagen en kinderarbeid, werden deze toestanden vooral bij Regout opgemerkt, omdat het zich in grote mate zichtbaar concentreerde rondom 1 plek, de industrie. Kinderarbeid en industrialisatie werden met elkaar vereenzelvigd. Deze aandacht, gefocussed op misstanden en kinderarbeid, was ook het gevolg van het feit dat in de stad sociale bewegingen meer actief waren dan elders.

De familie Regout reageerde in het algemeen meedogenloos op de kritiek op kinderarbeid. “in mijn fabrieken werken jongens van 12 en 13 jaar, gedurende 6 nachten per week. Alleen door jong te beginnen en te oefenen leren ze de nodige vaardigheid.” “(dit) is geen zwaar werk en een jongen doet dat spelend. Als hij dat 12 uur gedaan heeft, is hij nog niet moe en loopt als een haas.” Door de ophef over dit soort praktijken kwam er uiteindelijk een wet op kinderarbeid, die het verbood dat kinderen onder de 12 op werkplaatsen en fabrieken werkten, het zgn Kinderwetje Samuël Van Houten.

Productie met keramiek

Regout’s “pottemenkes” produceerden borden, schotels, bekers. Servies. In de 18e eeuw werd keramiek een populair product. Voor die tijd werd door de mensen die het zich konden permitteren, met name kostbaar - uit het Verre Oosten geïmporteerd -porselein gekocht. Gewoon aardewerk was echter vele malen goedkoper en werd ook kwalitatief steeds beter, waardoor het geliefd werd bij de gewone burger als materiaal voor servies. Met de opkomst van de burgerij werd daardoor dus ook keramiek serviesgoed een veel gevraagd artikel. Regout’s aardewerk had veel succes doordat het hoge kwaliteit had. Dat kwam omdat hij veel deskundigheid in huis had. Deze had hij weggekocht bij hoogstaande producenten. Het succes lag er ook in dat zijn versieringen erg mooi waren. Zijn aardewerk had handbeschilderde versieringen, met name bloem- en plant motieven, randlijnen en geometrische figuren. Dit schilderwerk werd door vrouwen en meisjes gedaan, die daar goed in geoefend waren.

Omdat in de eerste helft van de 19e eeuw nog geen rioleringsststemen bestonden, en het dus slecht was gesteld met de hygiëne, was er groot gevaar voor ziekten in de steden. Niet alleen de arbeidersbuurten hadden hier last van, maar uiteraard ook de buurten van de welgestelden. Epidemieën houden niet op bij de grenzen van woonwijken. Regout sprong hierop in door het ontwikkelen van keramisch sanitair.

Vanaf 1920 ging de fabriek van Petrus Regout zich meer en meer toeleggen op de productie van sanitair. Voor die productie was niet alleen meer ruimte nodig maar ook waren er grotere ovens nodig. Daarom werd op de plek van de oude glasfabriek een nieuw gebouw opgetogen, het Eiffelgebouw. Dat werd een constructie, die zo groot en hoog was, dat het liet denken aan de Eiffeltoren; vandaar de naam. Met zijn zeven verdiepingen was het lange tijd het hoogste fabrieksgebouw van Maastricht. 33 meter hoog.

Keramiek, dat in eerste instantie meer gedacht was voor servies, bleek ook zeer geschikt te zijn voor het vervaardigen van sanitaire producten. Regout zorgde voor een uitgebreid aanbod van “moderne en hygienische” sanitaire producten. Bijvoorbeeld lampetstellen. Die bestonden uit een lampetkan, een diepe wasbak, en 2 bakjes voor kammen en zeepjes. Versierd met mooie bloemetjes. Toen er stromend water kwam, produceerde Regout vaste wastafels. Deze werden in verschillende vormen uitgevoerd; bijvoorbeeld op een zuil of op twee poten. Dit soort wasbakken werden gedecoreerd met plakplaatjes. Een methode die “decalcomanie” werd genoemd. Die methode was veel goedkoper dan beschilderen met de hand. De methode was simpel: er werden op papieren plakplaatjes met lak afbeeldingen aangebracht; deze plaatjes werden vervolgens op wasbak gelegd en met een natte spons aangedrukt. Daarna werd het papier weer losgetrokken, waarna de aangebrachte beeltenis nog eens goed werd aangedrukt. Een nachtje drogen en daarna in de oven.

Na Petrus Regout

Omdat er in verband met de gezondheid van de inwoners van de stad grote behoefte was aan hygiënisch sanitair, werd door de Sphinx meer en meer de nadruk gelegd op de keramiek productie van sanitair. In de eerste helft van de 20e eeuw besloot de directie om te stoppen met de glasproductie. Op de plek waar Regout 100 jaar daarvoor was begonnen met servies glas, werd een nieuwe fabriek gebouwd. Deze was in omvang groter, omdat voor sanitaire producten grote ovens nodig waren. Er kwam uiteindelijk een tunneloven ten oosten van het Eiffelgebouw.

De productie van sanitair was erg zwaar en leidde ertoe dat veel arbeiders een aandoening aan de luchtwegen kregen. Deze kwaal kreeg de naam “pottemennekeskrenkde.”

Na de oorlog ging alles in stroomversnelling beter. De productie werd, naar Amerikaans voorbeeld, efficiënter en daardoor goedkoper. De lonen stegen daardoor. Ook konden steeds meer mensen zich luxe-artikelen permitteren in de inrichting van hun woningen, waardoor de productie van badkamer- en toiletproducten enorm toenam. Voor de decoratie van dit keramiek werd een goedkopere en snellere methode toegepast, namelijk de zeefdruk. Voor het Sphinx keramiek werden versieringen vervaardigd door verschillende vakbekwame ontwerpers. Zo schakelde Sphinx bekende ontwerpers zoals Van Lijf, Corstjens en Scholberg in voor de decoratie van het aardewerk.

Na de jaren ’60 ging Sphinx zich concentreren op sanitair en tegels, die mechanisch werden geproduceerd. De nadruk werd gelegd op luxe. Producten voor de badkamers, toiletten en keukens. Omdat de spoorwegen niet meer werden gebruikt voor het vervoer van Sphinx goederen, en meer en meer gebruik werd gemaakt van vervoer per vrachtwagen, werden veel oude fabriekshallen gesloopt.

Vanaf de jaren ’90 werd de Sphinx overgenomen door andere bedrijven, uit Zweden en Finland. Na 2007 verhuisde Sphinx van de Bosshstraat naar de Beatrix haven, waar het bedrijf compleet gerobotiseerd werd. Helaas was het bedrijf op die plek vanaf het begin al niet meer rendabel, waardoor Sphinx uiteindelijk, op de marketing-afdeling na, in 2010 in Maastricht werd gesloten.

De betekenis van Regout

De betekenis van Regout voor Maastricht? Dit thema ligt gevoelig bij de Maastrichtse bevolking. Vraag het een inwoner van de stad en de eerste reactie is, dat Regout een uitbuiter was. Medogenloos. Verhalen over hoe hij de armen arm hield en hoe hij samen met de kerk deze mensen onder de duim hield. Daarom het verhitte debat over de vraag of een standbeeld voor Regout gepast is. Ook nu weer de vraag, bij de Sphinxpassage, of een eerbetoon voor de industrieel op zijn plaatst is. De Passage is namelijk bedoeld als een permanent “museum.” En dan is het de vraag of dit niet een beetje te veel eer is voor de Pottenkoning. Anderzijds, voor de opkomst van de keramiek fabrieken, was Maastricht een onbenullig, ingeslapen en ver verpauperd provinciestadje. Via Regout werd de stad uit het slop gehaald en werd de stad welvarender en werd de stad bovendien een belangrijke speler in de industrialisatie van het land. Ook speelde het fenomeen Regout, ongewild uiteraard, een rol als katalysator in de opkomst van sociale bewegingen in Maastricht. De arbeidersklasse begon zich vanaf de periode van Petrus Regout als kracht te organiseren en was daarbij een van de eersten die dat in ons land deden.

In het deel van Maastricht, waar veel aardewerkfabrieken lagen is, na jaren van verlaten industrie terreinen, een nieuwe wijk uit de grond gerezen. Ceramique. In deze wijk worden op een bijzondere wijze oude fabriekspanden geïntegreerd in woon- en bedrijfspanden. Op een wijze die zo uniek is dat er al sprake is van een soort nieuwe monumenten, die zelfs toeristen trekken. Zo geeft de VVV er rondleidingen. Hierdoor promoot zich Maastricht Keramiekstad niet alleen in ons land maar ook tot ver buiten ons land. De nalatenschap van Regout, Maastrichtse industrialisatie als toeristen-pleister.

(wordt vervolgd)

Ger Mennens

Mail Divider

Hoe maken ze het? De Vilters (2)

Het is donderdagmiddag en het is druk in het Werkhuis. Ook in het tekenlokaal zie ik mensen bezig. Daar zitten Hans, Yvonne en Lizzy. Zij zijn aan het vilten. Het is het vaste groepje dat op deze middag bij elkaar komt om van het bewerkte materiaal wol allerlei objecten te maken. Sommige dingen die ze maken zijn gebruiksvoorwerpen, – vazen, schoenen, hoedjes – andere dingen zijn louter esthetisch. Gemeenschappelijk aan alle objecten: ze zijn vervaardigd via de techniek, die vilten wordt genoemd. Een kijkje in het atelier van de vilters.  

Water, zeep, rollen en aandrukken

Wat is vilten?

Hoe maak je van bewerkte wol een hoed of een schoen? Wat is vilten? Hans legt het uit: “vilten, dat is van ongesponnen wol een object maken.” Wol is een ideaal materiaal, want: “de eigenschap van wol is, dat, als je het uitelkaar trekt, er allemaal kleine weerhaakjes blootgelegd worden. Die zie je niet, die zijn microscopisch klein.”

Hans legt uit dat, doordat deze weerhaakjes aan de oppervlakte komen, je op de uiteen getrokken plukjes wol, andere uiteen-getrokken stukjes wol kunt leggen. De weerhaakjes zorgen er dan voor dat de boel aan elkaar kleeft. De weerhaakjes gaan dus in elkaar grijpen. Zo worden de vezels dus gehecht. Hans: “je hecht de pukjes wol aan elkaar, waardoor een eerste laag stof ontstaat.” Vervolgens maak je een volgende laag stof op dezelfde manier die je weer bovenop de eerste laag legt en eraan vast laat hechten. Hans: “Ik werk het liefst met meerdere lagen. Maar de stof moet ook weer niet TE dik worden.”

De platte vorm waar schoenen van worden gemaakt

Hans laat zien dat hij eerst uit karton een bepaalde vorm heeft geknipt. Een cirkel. Die kartonnen vorm bepaalt hoe het object straks gaat uitzien. Je maakt dus met de kartonnen vorm eerst een 2 dimensionale vilten vorm. De cirkel bijvoorbeeld.

Dat gaat als volgt: alle stukjes vilt die je aan elkaar hebt vastgemaakt, leg je binnen de vorm. Dan is het vervolgens de bedoeling om van de vilten vorm een vaste, stevige materie te maken. Op het vilt wordt daartoe water gesprenkeld. Nadat de vilt nat is wordt bovenop de vorm een soort dun plastic gaas gelegd. De natte massa wordt dan met de handen aangedrukt. Door het water krimpt de boel en hecht de stof dus goed aan elkaar. De stof moet 1/3 krimpen.

Zo wordt de vilt hoe langer hoe steviger. Want, het aandrukken wordt veel herhaald. Waarbij de vilten stof regelmatig wordt omgekeerd.

Ook wordt er zeep gebruikt. De zeep zorgt ervoor dat de stof gladder wordt. Yvonne: “hoe meer zeep, hoe makkelijker de stof te bewerken is.” Je hoeft overigens niet per sé een plastic gaas te gebruiken. Je kunt ook gewoon met de handen over het vilt wrijven, terwijl je met zeep en water de boel glad maakt en verstevigt.

Broodje Kebab

Het aandrukken wordt op verschillende manieren gedaan. Gewoon met de handen op het gaas drukken, of met een roller er over heen gaan. “Of,” zegt Hans, “er lekker bovenop springen.” “Heerlijk als je stoom moet afblazen,” grapt Hans. Het aandrukken van het vilt gebeurt nauwgezet: 50 keer aandrukken, rollen of springen op de rechterkant van de vorm, betekent ook precies 50 keer hetzelfde doen aan de linkerkant van de vorm. “Anders wordt de wol niet gelijkmatig verstevigd” zegt Hans. Na een poosje op de vilten vorm te hebben gesprongen, of, er gewoon meerdere malen op te hebben gedrukt met je handen, is de vilten vorm zo stevig, dat het voor bewerking klaar is.

Er zijn meerdere manieren mogelijk om de stof stevig te maken. Je kunt ook de vilten materie oprollen en met het rollen daarvan de boel aan drukken.

Het is nu tijd om wat met de vorm te doen. Om er een drie dimensionaal object van te maken.

Hans vertelt wel nog even, dat voordat je begint met vilten, je de wol eerst verft. De vilters-club heeft de luxe dat de wol die ze gebruiken al geverfd is. Wil je dus een object maken dat meerdere kleuren heeft, dan gebruik je dus verschillende kleuren stukjes wol door elkaar.

Professional Vilters

Het materiaal

De mensen van de viltclub in het tekenlokaal zijn niet zomaar beginners, het zijn duidelijk professionals. Yvonne legt uit dat de beginner vooral leert hoe je de stukjes vilt aan elkaar moet zien te hechten. Dat is al een hele kluif. De vilters van het Werkhuis hebben die basistechniek al lang onder de knie. Hetzelfde geldt voor de stap die komt na het in elkaar laten haken van de weerhaakjes en het verstevigen van de stof, het maken van de vorm. (Vormvilten heet dat.) Ook die vaardigheid is geen probleem voor Hans, Lizzy en Yvonne.

“Want, je wil van de 2 dimensionele vorm uiteindelijk objecten maken,” zegt Yvonne. Hans laat zien hoe hij van de ronde 2 dimensionele vilten cirkel een drie dimensionele vorm maakt. “Ik ga een broodje kebab maken van vilt” zegt Hans.

Je kunt een broodje Kebab maken van vilt, maar je kunt het nog veel grootser aanpakken. De Mongolen gebruiken bijvoorbeeld vilt als materiaal voor het isoleren van hun tenten, de yurts. Doordat de tenten door het lichte vilt niet zwaar zijn, zijn ze makkelijk te verplaatsen per paard, kameel of terreinwagen.

Drie dimensionala vorm

Hans neemt de 2 dimensionale vorm in zijn handen en snijdt er een gleuf in. Alsof je een Kebab-broodje bereidt. Op die manier kan van de platte ronde vilten stof een bol worden gemaakt. Van die bollen vorm maak je dan vervolgens een object, bijvoorbeeld een vaas, of een muts.

Met creatief vilten gebeurt het namelijk wel vaker dat je gewoon begint met het bewerken van de stof, om, terwijl je zo bezig bent, tot een idee te komen voor de uiteindelijke vorm en dus het object. Je kunt aanvankelijk van plan zijn geweest om een vaas te maken, terwijl je er dan op het einde achter komt dat je van de vorm misschien juist een ronde bol wil maken voor een lamp.

Lizzy is bezig schoenen te maken. Ook zij is eerst begonnen met een platte vilten vorm. Zij heeft een 2 dimensionale vorm zodanig uit karton gesneden, dat de vilt die erop wordt gelegd, in 3 dimensionele vorm een schoen wordt. Zij heeft daarvoor van een soort piepschuim twee voeten gemaakt, waar het vilt vervolgens om heen wordt gedaan. Weer met veel natmaken, inzepen en tig-malen aandrukken. Dit alles heet “nat vilten.”

Droog vilten

Naald voor droog vilten

Naast nat vilten bestaat ook de techniek van droog vilten. Hierbij wordt dus geen water en zeep gebruikt om de wol aan elkaar te hechten, maar wordt wol aan elkaar gehecht door gebruik te maken van een naald met weerhaakjes. De weerhaakjes duwen de schubben van de wol dan in elkaar, waardoor het vilt steeds dichter wordt en er vormen van gemaakt kunnen worden. In dat geval is het dus niet het water dat ervoor zorgt dat de stof vast en stevig wordt maar de naald. Dit gebeurt door de losse stukjes wol op een soort prikkussentje te leggen.

Vilten is een ambacht die zeer oud is. Het is de eerste vorm van textiel die de mens maakte. Vilten is ouder dan weven en breien.

Wat gaat het uitendelijk worden?

De volgende keer gaan we kijken wat Hans uiteindelijk voor een object heeft gemaakt van het oorspronkelijke broodje Kebab, hoe Lizzy is opgeschoten met de schoenen en welke nieuwe objecten Yvonne heeft gemaakt.

Ger Mennens

Donatie gereedschappen

Heeft u gereedschappen welke u niet langer gebruikt? Denk aan handgereedschap of machines voor houtwerking of metaalbewerking, specifiek gereedschap voor het uitoefenen van een hobby of ander gereedschap waarvoor u geen doel meer heeft maar waar anderen nog goed gebruik van zou kunnen maken. Denk er dan eens over na om deze te doneren aan Het Werkhuis!

Oproep

Hierbij ook een oproep aan iedereen die het leuk vindt een creatieve, ambachtelijke of technische vaardigheid anderen te willen leren: je bent van harte welkom om dit in het Werkhuis te komen doen! Heb je interesse, neem dan contact met ons op en dan verkennen we samen in welke vorm dat zou passen.

Mail Divider

Vrijwilliger worden bij Het Werkhuis?

Het Werkhuis is altijd op zoek naar nieuwe vrijwilligers. Wil jij ons team komen versterken? Kijk op www.maastrichtdoet.nl voor de laatste vacatures.

Vrijwilliger bij Het Werkhuis Mail Divider
Stichting Werkhuis Maastricht
President Rooseveltlaan 213, 6224 CP, Maastricht
Facebook
Inschrijving
U ontvangt deze e-mail omdat u zich op {datum} met het e-mailadres '{e-mail}' heeft ingeschreven op de website www.werkhuismaastricht.nl. De inschrijving vond plaats vanaf IP-adres {ip-adres}.

Om uw abonnement op te zeggen of om uw gegevens aan te passen, klik hier.